NO – 6

کلام اول

سخن سردبیر

در دو شماره اخیر، موضوع پایداری را، بر روی دایره آوردیم تا مؤلفه‌های آن را بررسی و مفهومش را موشکافی کنیم و با پرداختن به جنبه‌های عملکردی آن در راستای اقدامات هرچند کوچک در مسیر توسعه پایدار، گام‌هایی مؤثر برداریم. در این شماره، به دو موضوع خواهیم پرداخت:

  1. گزارش رقابت جایزه هنرنـما معمار 95

دومین رقابت جایزه هنرنما معمار در زمستان 1395 با رویکرد و فضایی متفاوت، در شهر ساحلی بندرعباس برگزار شد. در این شماره گزارش کاملی از نتایج این رقابت به همراه درج پروژه‌های ارسالی شرکت‌کنندگان، گزارش تصویری از مراسم داوری و اهدای جوایز ارائه شده است. در راستای اهداف بلند‌مدت این جایزه، هنرنـما معمار معتقد است که شهرهای ساحلی با افزایش میزان نظارت و مشارکت عمومی، می‌توانند به سطح کیفی قابل قبولی دست یابند. البته، این موضوع مستلزم دو فعالیت آموزش و ارتقاء فرهنگ عمومی در زمینه شناخت هویت اصیل معماری بومی و اصلاحات ساختاری در فرآیند طراحی و ساخت فضاهای معمارانه است. مقوله آموزش عمومی بر عهده نهادهای فرهنگی کشور و اصلاح ساختار برنامه‌ریزی‌های کلان شهری در حوزه فعالیت نهادهای تخصصی می‌باشد.

در این میان، شاید ما معماران می‌بایست نهایت تلاش خود را جهت بالابردن کیفیت طراحی معمارانه و معرفی مصالح پاک و پایدار به کارفرمایان داشته باشیم و کارفرمایان نیز با دید متفاوتی نسبت به شهر و اقلیم، به ساخت فضا‌هایی درخور این‌گونه شهرها بپردازند. سازمان‌ها، ارگان‌ها و نهادهای ذیربط هم با ایجاد شرایط و تخفیف‌های ویژه، عموم مردم را به استفاده از الگو‌های بومی، پایدار و پیشرو دعوت کنند.

دبیرخانه جایزه هنرنـما معمار، به عنوان برگزار‌کننده رقابت جایزه معماری در شهرهای ساحلی ایران، از کلیه افرادی که در شهرهای ساحلی، فعالیت‌های معماری و عمرانی انجام می‌دهند، دعوت به عمل می‌آورد تا با حضور در رقابت‌های معماری از اعتباری که هیئت داوران به آثار آنها می‌دهند، بهره‌مند شوند.

  1. «آن» و «جان» در معماری ایرانی

مغز برای سرعت‌بخشیدن به درک ذهنی، تمایل دارد شکل‌های موجود در یک کادر را براساس نظم و ترتیب خاصی درک کند. به صورت علمی، نقطه کانونی، مهمترین نقطه‌ای است که نگاه بیننده را به خود جلب می‌کند، ولی به لحاظ حِسی، بیننده به دنبال اولین پاسخ از سمت محیط است. درک از محیط برای انسان،‌ حس امنیت را به ارمغان می‌آورد، حس امنیت، زندگی را روح می‌بخشد، شور زندگی، به محیط جان می‌دهد و شاید این، درکِ گرمیِ «جان» است که به فضا «آن» می‌دهد.

«آن»، در واژه در سه شرایط استفاده می‌شود. یک، برای اشاره به دور یا شخص غایب به کار می‌رود. دو، به معنی اشاره به یک لحظه کوتاه و سه، تأثیر پنهانِ دلبرایانه یک اثر.

باغِ ایرانی «آنِ» دلبری دارد و این بدان معناست که معماری ایرانی به فضا، «جان» می‌دهد. ایده، حاصل تراوشات ذهنی است و معمار می‌بایست به دنبال روح یک فضا باشد تا بتواند به آن «جان» دهد. در واقع، بیننده، حسِ مَکان (تجربه و درک عمیق از یک محیط خاص که جهت‌گیری یا نظر شخصی بیننده را نسبت به یک مکان با احساسی متفاوت، هدایت کرده و درک فضایش را مشخص می‌کند.) سامان‌دهی‌شده را تجربه می‌کند و این نظم، به او هیجان می‌بخشد.

انسان به پیرامونش به صورت ثابت نگاه نمی‌کند، بلکه چشمانش را به نقاط قابل توجه برای شناسایی پیرامون خود، حرکت می‌دهد تا نقشه‌ای ذهنی از محیط اطراف برای خود ترسیم کند. تأثیر یک محیط باید با نگاه راستین و مستقیم بیننده شکل بگیرد، نه با زرق و برقی که فقط به چشم بیاید ولی به دل ننشیند.

نگاه متفاوت به پیرامون، اهالی نشریه هنرنما معمار را بر آن داشت تا با پرداختن به موضوع «آن» و «جان» در معماری ایرانی، به صورت مفصل درکی از مفهوم «آن» و «جان» را به مخاطبان منتقل نمایند.

شاید بتوانم مضمون مطالب «جان» را اینگونه بیان کنم:

صورت ظاهر فنا گردد بدان            عالم معنی بماند جاودان‏

چند بازی عشق با نقش سبو           بگذر از نقش سبو رو آب جو

صورتش دیدی ز معنی غافلی        از صدف دُرّی گزین گر عاقلی

مثنوی مولانا

و به زبان دیگر:

ما درون را بنگریم و حال را            نِی برون را بنگریم و قال را

تغییر، در زندگی ما نقش بسیار مهمی ایفا می‌کند، در طی قرون گذشته، انسان در حال تغییر و تحول بوده است. شاید بتوان قرن بیستم را با اولین فیلم‌های بلند تاریخ سینمای اروپا و هالیوود، نخستین پرواز برادران رایت و انتشار نظریه کوانتومی پلانک، قرنِ روی‌آوردن انسان به تکنولوژی خواند. این تغییرات، اثراتی مثبت و منفی بر روی زندگی انسان‌ها برجای می‌گذارند و ما اگر با تغییرات زمانه هم‌مسیر نشویم، ممکن است نسل ما هم مانند دایناسور‌ها منقرض گردد. شاید یکی از دلایل این انقراض، زندگی ماشینی در روزمرگی انسان‌ها باشد، ولی اگر معماری ایرانی جای خود را به معماری‌ وارداتی بدهد، به طور یقین، معماری ایرانی در معرض خطر انقراض هویتی قرار خواهد گرفت. بر همین اساس، شماره هفتم نشریه هنرنـما معمار را به معماری‌ وارداتی اختصاص داده‌ایم تا بررسی جامعی پیرامون آن انجام دهیم.

اشکان نصیری واثق

عنوان باکس تصویر