NO – 3

کلام اول

سخن سردبیر

در همین ابتدا و بدون هیچ مقدمه‌ای می‌خواهم متذکر شوم در این شماره نشریه که موضوع آن توسعه پایدار و معماری و شهرسازی پایدار است، به هیچ عنوان به دنبال ارائه مطالب تکراری و بازگفته‌شده در سایر کتب، ‌مجلات، سمینارها و... نیستیم، بلکه به دنبال آن هستیم تا اولاً این مفهوم را به طور دقیق و واضح موشکافی کنیم و ثانیاً با پرداختن به جنبه‌های عملکردی آن در راستای اقدامات هرچند کوچک در مسیر توسعه پایدار، گام‌هایی مؤثر برداریم و بار دیگر این نکته را متذکر گردیم که امروزه در عصر حاضر، توجه به مفاهیم و اصول توسعه پایدار در هرگونه اقدام عمرانی، دیگر یک انتخاب نیست بلکه یک ضرورت است که اگر از آن غفلت بورزیم، در آینده‌ای نه چندان دور، به مشکلات اساسی برخورد خواهیم کرد، هر چند که زنگ خطر این موضوع در بعضی از موضوعات همچون بحران آب، بطور کاملاً جدی به صدا درآمده است. لذا با توجه به گستردگی مطالب، شماره آینده نشریه نیز به همین موضوع خواهد پرداخت.

برای نخستین بار در سال 1986، صنعت‌زدگی کشورهای اروپایی و آمریکایی و از بین‌رفتن بخش مهمی از محیط زیست، باعث شد تا اصطلاح (Sustainable) پایداری، از سوی کمیته جهانی گسترش محیط زیست تحت عنوان رویارویی با نیازهای عصر حاضر بدون به مخاطره‌انداختن منابع نسل آینده برای مقابله با نیازهایشان، مطرح و روز به روز گسترش یابد. در سال‌های اخیر، هرگاه در کشور ما، این واژه در محافل علمی و دانشگاهی مطرح شده، به عنوان یک مفهوم تازه‌وارد و جدید به آن نگاه شده است و این در حالیست که مفهوم پایداری، ریشه در شهرسازی و معماری گذشته و اساساً ریشه در فرهنگ و نحوه زندگی گذشتگان ما داشته است، اما علیرغم این پیشینه قوی، به دلیل عدم توجه به میراث گذشتگان خود و گذشته‌ای که در آن هر اقدام ما همراه با احترام به طبیعت و استفاده از مواهب و امکانات آن بوده است، امروزه رسیدن و دست‌یابی به این اصول را دور از دسترس و دست‌نیافتنی می‌یابیم و آنرا واژه‌ای غریب می‌دانیم.

کاربرد مفاهیم پایداری و توسعه پایدار در معماری منجر به ایجاد سرفصل‌هایی در معماری پایدار شده است که مهمترین آنها «معماری اکوتک»، «معماری و انرژی» و «معماری سبز» می‌باشند و با توجه به گستردگی مطالب در هریک از شاخه‌ها و همچنین اهمیت موضوع بحران انرژی، موضوع این شماره نشریه به موضوع معماری و انرژی اختصاص یافته است که در این مبحث به روش‌های نوین جهت استفاده از انرژی‌های پاک و روش‌های بازیافت زباله‌های خانگی و فاضلاب و تبدیل آن‌ها به انرژی می‌پردازد.

در سال‌های اخیر، سازمان‌ها و مؤسساتی به منظور ارائه گواهینامه‌هایی مبنی بر رعایت اصول و مبانی توسعه پایدار در دنیا شکل گرفته‌اند و هر پروژ‌ه‌ای که در پی آن است تا این گواهینامه‌ها را دریافت کند، می‌بایست از فیلتر آن‌ها که بسیار سختگیرانه است عبور نماید. به طور مثال، یکی از این مؤسسات LEED (مخفف Leadership in Energy and Environmental Design) و دیگری EDGE (مخفف Enhanced Data rates for Global Evolution) است. هرگاه پروژه‌ای بتواند گواهینامه‌های لازم را از این مؤسسات دریافت نماید، می‌تواند خود را به عنوان یک پروژه‌ شاخص و یا برند معرفی و از سیستم‌های مالی و بانک‌ جهانی، سوبسیدهای قابل ملاحظه‌ای دریافت و ارزش افزوده‌ای برای پروژه ایجاد نماید. در این راستا، در بعضی از کشورها، پروژه‌های کوچک و بزرگ متعددی بر این اساس تعریف شده است. یکی از این پروژه‌ها، پروژه شهر مصدر ابوظبی است که به لحاظ آنکه در موقعیت جغرافیایی و اقلیمی تقریباً مشابهی نسبت به منطقه جنوب کشورمان واقع شده است، در این شماره نشریه، گزارش مفصلی از آن ارائه گردیده، با توجه به آنکه یکی از افراد مؤثر تیم طراحی نورمن فاستر در این پروژه‌، دکتر امید صابری از معماران موفق کشورمان بوده است، لذا مصاحبه‌ای با ایشان در این شماره نشریه انجام شده تا از تجربیات ایشان در این پروژه و از مطالعاتی که برای سایر پروژه‌هایی با محوریت توسعه پایدار انجام داده‌اند، استفاده نمائیم.

اما واقعیت آن است که شرایط و نحوه ساخت و ساز و حتی تصمیم‌گیری برای تعریف پروژه‌های عمرانی در کشور ما به گونه‌ای است که با شرایط کشورهای توسعه‌یافته بسیار متفاوت است و رسیدن به آن نقطه، نیازمند مقدماتی است که مهمترین آن، تغییر نگرش مدیریتی و نگاه کلان، وسیع و آینده‌نگرانه و نه صرفاً مقطعی، نسبت به پروژه‌هاست و در گام‌های بعدی، لزوم ارتقاء سطح دانش و مهارت‌های فنی و ورود تکنولوژی‌های نوین ساخت و ساز در بین دانشجویان، مهندسان، کارگران و عوامل اجرایی و از سوی دیگر استاندارد‌ساختن مصالح و جزئیات اجرایی است که دستیابی به این‌ها هم نیازمند یک همت و عزم همگانی می‌باشد، اما در این مسیر از اقدامات بسیار مؤثری که می‌توان برای جلوگیری از تخریب بیشتر محیط زیست انجام داد، روش‌های بازیافت زباله و تولید انرژی از آن می‌باشد. در همین راستا، گزارشی داریم از سفر اعضای شهرداری و شورای شهر بندرعباس به منظور آشنایی با روش‌های نوین بازیافت زباله و تولید انرژی از آن، به کشور ایتالیا که از نزدیک با این فرآیند در کارخانه Elettrogas srl آشنا شده‌اند و قرار است که این شرکت به منظور سرمایه‌گذاری در این خصوص با شهرداری بندرعباس مشارکت نماید، لذا در این رابطه مصاحبه‌ای با دو تن از اعضای شورای شهر بندرعباس در این شماره نشریه انجام شده است.

یکی از زیباترین و ماندگارترین بناهایی که در حدود نیم قرن پیش در بندرعباس ساخته شده و هم‌اکنون جزء میراث فرهنگی استان هرمزگان ثبت گردیده، بنای صدا و سیمای خلیج فارس است و این ساختمان را به حق می‌توان الگوی مناسبی برای معماری پایدار مطرح نمود، چرا که نه تنها از لحاظ پایداری و مقاومت در برابر عوامل طبیعی در طول 50 سال هیچ لطمه‌ای ندیده است، بلکه به لحاظ عملکردی، همچنان پاسخگوی نیازهای امروزی نیز می‌باشد و زندگی و کار و فعالیت در آن کاملاً جریان دارد و خوشبختانه ما فرصت آنرا یافتیم تا میزبان دکتر جهانگیر درویش، طراح این بنا، در بندرعباس باشیم و با استقبال گرم و پرشور مهندسان و دانشجویان، ایشان را خاطرجمع سازیم که مراقبان خوبی برای فرزند ایشان در بندرعباس هستیم.

                                                                                فرشاد استاد

عنوان باکس تصویر